Archief

Paul van Trigt bespreekt in zijn recensieartikel vijf onlangs verschenen boeken die ingaan op de thematiek van de kerk in een geseculariseerde maatschappij. In meerdere of mindere mate behandelen de auteurs de rol van kerk en kerkgangers in de samenleving. Hij is, schrijft hij, om zijn verhaal te structureren en om de discussie gaande te houden, zo vrij geweest een vijftal adviezen, of zo men wil geboden, te formuleren. In elke paragraaf werkt hij een advies uit. Die vijf adviezen zijn:
1. Wees niet trots.
2. Stop met klitten.
3. Laat politiek aan politici over.
4. Koester de theologie.
5. Ho stop, sta eens even stil bij de gemeenschap.

Met het werk van Stanley Hauerwas als rode draad van zijn betoog, komen de volgende uitgaven aan de orde:
Gerard Dekker, Heeft de kerk zichzelf overleefd? Beschouwingen over de rol van de kerk in de moderne samenleving.
Jürgen Habermas, Geloven en weten en andere politieke essays.
Stanley Hauerwas, Een robuuste kerk. De christelijke gemeente in een postchristelijke samenleving..
James Kennedy, Bezielende verbanden. Gedachten over religie, politiek en maatschappij in het moderne Nederland.
James Kennedy, Stad op een berg. De publieke rol van protestantse kerken.

Enkele passages uit zijn artikel dat heel goed leest dankzij de vloeiende verbanden die hij als grondpatroon onder zijn bijdrage heeft geweven:

Over Hauerwas:

Uit de geselecteerde essays in Een robuuste kerk wordt goed duidelijk met welk type theoloog we te maken hebben. Hauerwas is een theoloog die consequent weigert om zich uit te leveren aan verlichte abstracties. […] Hij wil voorbij komen aan het verlichte denkschema met de tegenstelling tussen tijdloze (onveranderlijke) en historisch bepaalde (veranderlijke) waarheden. Uit de Bijbel zijn geen absolute waarheden en universele regels te destilleren, maar dat betekent niet dat de Bijbel niets meer te zeggen heeft. Christen zijn is volgens Hauerwas ‘een manier van leven; het is deel uitmaken van Gods verhaal’. Het doet in de verte denken aan wat de filosoof Theo de Boer eens schreef over het christelijk geloof: het is geen levensbeschouwing, maar een levensleer.

Over Habermas:

Niettemin is het bijzonder dat een filosoof die vasthoudt aan het project van de Verlichting – het streven naar een mondiale samenleving die zich kenmerkt door vrijheid, gelijkheid en solidariteit – en die hecht aan rationele argumentatie in het publieke debat, religie serieus wil nemen. Habermas pleit ervoor om onze samenleving op te vatten als een postseculiere samenleving. Daarmee bedoelt hij dat voortbestaan van religieuze gemeenschappen betekent dat we de samenleving, anders dan we dachten, niet langer seculier kunnen noemen. Dat betekent ook dat een religieuze inbreng in het publieke debat niet langer geweerd mag worden, maar juist gestimuleerd moet worden.

Over Kennedy:

Kennedy wijst een interpretatie van de scheiding van kerk en staat waarbij de kerk een privé- en de staat een publieke instelling is af. Hij situeert de kerken daarentegen in de civil society, het veld tussen staat, markt en gezin. Binnen dit veld moeten de kerken, te midden van andere verenigingen, een positie innemen. De civil society is een publiek domein. Het behelst activiteiten en organisaties die zich richten op het algemeen belang. Aangezien private en publieke componenten in de kerk vervlochten zijn, kan zij echter niet enkel als een publieke instantie beschouwd worden. Bovendien hebben de kerken met name vanwege hun gerichtheid op het zielenheil ‘een uniek spiritueel gezag dat uitstijgt boven het gezag van menselijke organisaties’ en hebben zij daarom een ‘eigenaardige’ plaats in de civil society. Kennedy laat zien hoe de publieke presentie van Nederlandse kerken verschilt met die in het buitenland en wijst op de belangrijke rol die christelijke niet-kerkelijke organisaties in ons land spelen.

En nogmaals over Hauerwas:

Als ik probeer na te gaan waarom Hauerwas inslaat, dan vermoed ik dat het de combinatie van geleerd en concreet denken is. Hauerwas gaat de discussie aan met grote denkers waardoor je beseft hoe ingrijpend zijn voorstel voor kerk-zijn is. Het is een manier van denken die je je niet even eigen maakt. Vrolijk met Hauerwas aan de slag gaan in je gemeente is er volgens mij echt niet bij, niet in eerste instantie tenminste. De concrete doordenking doet me beseffen hoezeer zijn Bijbelse manier van denken tegen mijn individualistische haren instrijkt.